EN SON 2013 YILI AŞI TAKVİMİ

19 Mart 2013 Salı 12:14
Bu haber 19695 kez okundu

sağlık bakanlığının en son değiştirdiği aşı takvimi,

EN SON  2013 YILI AŞI TAKVİMİ
 
ÇOCUKLUK DÖNEMİ
 2013 YILI AŞILAMA TAKVİMİ
 
 
 
 
 
1.
gün
1.
Ay sonu
2.
Ay sonu
4.
Ay sonu
6.
Ay sonu
12.
Ay sonu
18.
Ay sonu
24.
Ay sonu
İlk
öğretim 1. sınıf
İlk
öğretim 8.sınıf
Hep-B
I
II
 
 
III
 
 
 
 
 
BCG
 
 
I
 
 
 
 
 
 
 
DaBT-İPA-Hib
 
 
I
II
III
 
R
 
 
 
KPA
 
 
I
II
III
R
 
 
 
 
KKK
 
 
 
 
 
I
 
 
R
 
DaBT-İPA
 
 
 
 
 
 
 
 
R
 
OPA
 
 
 
 
I
 
II
 
 
 
Td
 
 
 
 
 
 
 
 
 
R
Hep-A
 
 
 
 
 
 
I
II
 
 
Rotavirüs: 2. ve 3. Ayda
Su çiçeği: 12-14. ay
 
*Eylül 2012”de yürürlüğe girmiştir.
·         Hep-B: Hepatit B Aşısı
·         BCG: Bacille Calmette-Guerin Aşısı
·         DaBT-İPA-Hib: Difteri, aselüler Boğmaca, Tetanoz, İnaktif Polio, Hemafilus İnfluenza tip b aşısı(Beşli Karma Aşısı)
·         KKK: Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak Aşısı
·         DaBT-İPA: Difteri, aselüler Boğmaca, Tetanoz, İnaktif Polio Aşısı(Dörtlü Karma Aşı)
·         OPA: Oral Polio Aşısı
·         Td: Erişkin Tipi Difteri-Tetanoz Aşısı
·         KPA: Konjuge Pnömokok Aşısı
·         R: Rapel (Pekiştirme)
·         Hep-A: Hepatit A Aşısı
 
ÇOCUKLUK DÖNEMİ AŞILAMA TAKVİMİ (LİSTE HALİNDE )
          A)Okul Öncesi Aşılamalar:
·         Doğumda (İlk 72 saat içinde)      Hep- B1
·         1.Ayın bitiminde                        Hep-B2
·         2.Ayın bitiminde                        DaBT-İPA-Hib-1, BCG, KPA-1
·         4.Ayın bitiminde                        DaBT-İPA-Hib-2, KPA-2
·         6.Ayın bitiminde                        DaBT-İPA-Hib-3, OPA, Hep- B3, KPA-3
·         12.Ayın bitiminde                      KKK, KPA-R
·         18.Ayın bitiminde                      DaBT-İPA-Hib –R,OPA, Hep-A1
(DaBT-İPA-Hib-3’den 1 yıl sonra)
·         24.Ayın bitiminde                      Hep-A2   (Hep-A1’den en az 6 ay sonra)
 
           B)Okul Aşılamaları:
 
·         İlköğretim 1.sınıfta                     KKK-R, DaBT-İPA-R (Dörtlü karma)
·         İlköğretim 8.sınıfta                     Td     
  
 
 
 
 
1 YAŞ ÜSTÜ
HİÇ AŞILANMAMIŞ ÇOCUKLAR İÇİN
AŞI ŞEMASI
 
 
 
 
 
12-71 AY (1-5 YAŞ)
6-13 YAŞ
14 YAŞ VE ÜZERİ
İLK KARŞILAŞMA
DaBT-İPA-Hib1, Hep-B, KPA2 , PPD ile Tüberkülin Cilt Testi (TCT)
DaBT-İPA, Hep-B, KKK
Td, OPA, Hep-B, KKK
İLK KARŞILAŞMADAN 2 GÜN SONRA
KKK, TCT sonucuna göre gerekiyorsa BCG
-
-
İLK KARŞILAŞMADAN 2 AY SONRA3
DaBT-İPA-Hib yada DaBT-İPA, Hep-B, OPA, KPA2
DaBT-İPA, OPA, Hep-B, KKK
Td, OPA, Hep-B, KKK
İLK KARŞILAŞMADAN 8 AY SONRA
DaBT-İPA, Hep-B, OPA
DaBT-İPA, OPA, Hep-B
Td, Hep-B, KKK
 ÇOCUKLUK DÖNEMİ AŞI TAKVİMİNE
OKUL AŞILARI İLE DEVAM EDİLECEKTİR
1 – 59 ayın üzerindeki çocuklara DaBT-İPA şeklinde uygulanmalıdır. 15-59 ay arası çocuklarda tek doz Hib yeterlidir.
2 –12-23 aylık çocuklara 8 hafta ara ile iki doz yapılmalıdır. 24 aydan büyük çocuklarda tek doz yeterlidir.
3 – DaBT-İPA-Hib aşısının ilk dozunun 12-14 aylık iken uygulandığı çocuklara ikinci doz da DaBT-İPA-Hib şeklinde uygulanmalıdır.
Not: Hib’in ikinci dozu sadece ilk doz 12-14 ay arasında yapıldıysa gereklidir. 15-59 ay arası çocuklarda tek doz Hib yeterlidir. 59 aylıktan büyüklerde Hib aşısı gerekli değildir.
15-49 YAŞ DOĞURGANLIK ÇAĞINDAKİ VEYA
GEBE KADINLARA YÖNELİK TETANOZ AŞI TAKVİMİ
Td1    Gebeliğin 4. ayında-ilk karşılaşmada        (Koruma süresi yok)
Td2    Td1'den en az 4 hafta sonra   (1-3 yıl korur)                  
Td3    Td2'den  en az 6 ay sonra    (5 yıl korur)
Td4    Td3'den  en az 1 yıl sonra veya bir sonraki  gebelikte (10 yıl korur)
Td5    Td4'den  en az bir yıl sonra veya bir sonraki gebelikte  (Doğurganlık çağı boyunca koruru)




AŞILAR HAKKINDA BİLİNMESİ
GEREKEN ÖNEMLİ BİLGİLER

AŞI KONTRENDİKASYONLARI:
Aşıların yapılmaması gereken durumlar çok nadirdir. Kesin kontrendikasyon
durumlarında ilgili aşı uygulanmaz. Kesin kontrendikasyon ve önlem alınarak aşı yapılacak
durumlarda aşı takviminin ne şekilde tamamlanacağına, takip eden hekim tarafından karar
verilir.
Genel Aşı Kontrendikasyonları:
Bir aşıya karşı gelişen anafilaktik reaksiyon, o aşının sonraki dozları için kesin
kontrendikasyon oluşturur.
Bir aşı bileşenine karşı gelişen anafilaktik reaksiyon, bu maddeyi içeren tüm aşılar için
kesin kontrendikasyon oluşturur.
Ateşli veya ateşsiz ciddi hastalık durumunda, izleyen hekime danışılmadan aşı
uygulanmaz.
Aşılara özel durumlar da vardır:
DaBT Aşısı:
Kesin kontrendikasyon:
o DaBT’ye bağlı ensefalopati (Boğmaca bileşeni çıkarılarak takvime devam
edilir.)
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar:
o Aşılamadan sonra 48 saat içinde ortaya çıkan 40,5oC ve üzerinde rektal ateş
o Hipotonik hiporesponsif atak
o Konvülsiyon
o Aşılamadan 48 saat sonra ortaya çıkan ve en az 3 saat süren durdurulamayan
ağlama
İPA:
Kesin kontrendikasyon:
o Neomisin, streptomisin veya polimiksin B’ye karşı anafilaktik reaksiyon
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar:
o Gebelik
Hib Aşısı:
Kesin kontrendikasyon:
o Genel kontrendikasyonlar dışında kontrendikasyonu yoktur.
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar:
o Yoktur
DaBT-İPA-Hib Aşısı:
Her bir aşı için belirtilen tüm kontrendikasyonlar birlikte dikkate alınmalıdır.
OPA :
Kesin kontrendikasyon:
o HIV enfeksiyonu veya evde HIV ile enfekte kişi olması,
o Jeneralize malign hastalık, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik yada
HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevabın bozulduğu durumlar.
o Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle
immün cevabın baskılandığı durumlar.
o Ev temaslılarında bilinen immün yetmezlik durumu.
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar:
o Gebelik
KKK/Kızamık Aşıları:
Kesin kontrendikasyon:
o Neomisin veya jelatine karşı anafilaktik reaksiyon
o Yumurtaya karşı anafilaktik veya anafilaktoid reaksiyon (Anafilaksi dışındaki
yumurta allerjileri engel değildir)
o Gebelik,
o Jeneralize malign hastalık, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da
HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevabın bozulduğu durumlar,
o Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle
immün cevabın baskılandığı durumlar.
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar:
o Yakın zamanda (ürün veya doza göre 3–11 ay arasında değişebilir) kan ürünü
veya immünglobulin preparatı verilmiş olması,
o Trombositopeni,
o Trombositopenik purpura öyküsü.
Kızamıkçık Aşısı:
Kesin kontrendikasyon:
o Neomisin veya jelatine karşı anafilaktik reaksiyon,
o Gebelik,
o Jeneralize malign hastalık, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da
HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevabın bozulduğu durumlar,
o Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle
immün cevabın baskılandığı durumlar.
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar:
o Yakın zamanda (ürün veya doza göre 3–11 ay arasında değişebilir) kan ürünü
veya immünglobulin preparatı verilmiş olması.
Hepatit B Aşısı:
Kesin kontrendikasyon:
o Ekmek hamuru mayasına (Saccharomyces serevisiae) anafilaktik reaksiyon.
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar:
o Yoktur.
BCG Aşısı:
Kesin kontrendikasyon:
o Jeneralize malign hastalık, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da
HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevabın bozulduğu durumlar,
o Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle
immün cevabın baskılandığı durumlar.
o Gebelik.
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar:
o HIV enfeksiyonu riski altındaki kişiler.
DT/Td Aşısı:
Genel kontrendikasyonlar dışında kontrendikasyonu yoktur.
Konjuge Pnömokok Aşısı:
Genel kontrendikasyonlar dışında kontrendikasyonu yoktur.
Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar yoktur.
AŞILANMAYA ENGEL OLUŞTURMAYAN
(YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR)
Aşağıda belirtilen durumlarda aşı uygulaması ertelenmez, aşı takvimine göre uygulamaya devam edilir.
Allerji veya astım (yukarıda anlatıldığı gibi, aşının belirli bir bileşenine karşı bilinen bir
alerji dışında),
38.5 °C’nin altında seyreden solunum yolu enfeksiyonu veya ishal gibi hafif hastalıklar,
Ailede aşıyı takiben yan etki görülme öyküsü,
Ailede konvülsiyon, felç veya epilepsi bulunma öyküsü,
Antibiyotik tedavisi görme,
Anne sütü alma,
Kronik kalp, akciğer, böbrek veya karaciğer hastalıkları gibi kronik hastalıklar,
Serebral palsi, Down sendromu gibi kalıcı nörolojik durumlar,
Prematürite (aşılama ertelenmemelidir),
Ameliyat öncesi ve sonrası,
Malnütrisyon,
Yenidoğan sarılığı öyküsü,
Topikal (cilt üzerine krem/merhem), aerosol (solunum yolu ile) şeklinde veya lokalize
(intraartiküler, intrabursal veya tendon içi vb.) steroid kullanımı ya da ağız yolu ile düşük
doz steroid kullanımı (2 mg/kg veya 20 mg/gün dozundan az),
Konvülsiyon öyküsü: aşılama sonrası ateş görülebileceğinden, febril konvülsiyon öyküsü
olan çocuklarda ateş çıkması beklenen dönemde ateş şürücü verilmesi uygundur. Çocuk
antikonvülzan tedavi alıyorsa tedavisine aksatılmadan devam edilmelidir.
Aşı öncesi genel durumu iyi, sağlıklı çocukların ateşinin ölçülmesine ve fizik muayene
yapılmasına gerek yoktur. Kontrendikasyonlar mutlaka sorgulanmalıdır. Aşı öncesi çocuğun
hasta olup olmadığının sorulması yeterlidir. “Önlem alınarak aşı yapılması gereken
durumlar”da aşı uygulama kararı, takip eden doktora bırakılmalıdır/doktor kontrolü sonrası
aşı uygulanmalıdır.
AÇILAN AŞI ŞİŞESİ KULLANIM SÜRELERİ:
Aşı üretim teknolojisinde gelişmeler ve üretilen aşıların dayanıklılıklarının arttırılması
dolayısıyla aşı şişesi kullanım sürelerinde değişiklikler olmaktadır. Kural olarak çok dozlu
ambalajlarda açılan her aşı şişesinin üzerine açılış tarihi ve saati mutlaka yazılmalıdır.
GBP’ de yer alan aşıların kullanım süreleri şöyledir:
Çok Dozlu Liyofilize Olmayan Aşılar:
OPA, DT, Td ve Hep B aşıları aşağıdaki şartlara da uymak kaydı ile toplam süre 4 haftayı
geçmemek üzere açıldıktan sonra birbirini izleyen 3 aşı seansında kullanılabilir.
1. Son kullanma tarihi geçmemiş olmalı,
2. Aşılar bu süre boyunca sürekli uygun soğuk zincir şartlarında saklanmış olmalı,
3. Aşı flakonları suyla temas gibi kontaminasyona maruz kalmamış olmalı,
4. Aşılama için dozlar flakonlardan alınırken steril teknikler kullanılmış olmalı,
5. Eğer varsa flakon üzerindeki VVM (Aşı Flakonu İzlemcisi) göstergesi
kullanılabilir durumda olmalıdır.
Yukarıdaki şartlar yerine getirilemiyorsa o aşı flakonu artık kullanılmamalıdır.
Gezici aşı uygulamalarında sahaya götürülen aşılardan hiç açılmamış flakonlar
yukarıdaki şartları sağlamak kaydı ile dönüşte buzdolabına yerleştirilir ve öncelikle kullanılır.
Açılmış flakonlar ise yukarıdaki şartları sağlamak kaydı ile aynı gün içerisinde kullanılabilir.
Çok Dozlu Liyofilize (sulandırılan) Aşılar:
o BCG aşısı sulandırıldıktan sonra (+2) – (+8)oC’de ve karanlıkta korunmak şartıyla
6 saat içinde,
o Çok dozlu Kızamık ve Kızamıkçık aşısı sulandırıldıktan sonra (+2) – (+8)oC’de ve
karanlıkta korunmak şartıyla 4 saat içinde kullanılmalıdır.
Tek Dozlu Liyofilize Aşılar:
o Tek dozlu Hib ve KKK aşısı sulandırıldıktan sonra hemen kullanılmalıdır.
Tek Dozlu Kombine Aşılar:
o Difteri, aselüler Boğmaca, Tetanoz, İnaktif Polio, Hemofilus
influenza tip b içeren beşli karma aşıda, aynı pakette enjektör
içerisinde sıvı formda DaBT ve İPA, ayrı flakon içinde liyofilize
Hib bulunmaktadır. Liyofilize Hib aşısı sıvı formda olan DaBTİPA
ile sulandırıldıktan sonra hemen uygulanmalıdır.
Tek Dozlu Liyofilize Olmayan Aşılar:
o KPA tek dozluk kullanıma hazır enjektör içerisinde sunulmaktadır. Sıvı formda
bulunan aşı kendi enjektörü ile uygulanmalıdır.
o Tek dozluk hepatit B aşısı tek dozluk flakon veya ampul içerisinde sunulmaktadır.
Tek kullanımlık enjektöre çekilmek suretiyle uygulanmalıdır.
Aşı Sulandırmada Genel İlkeler:
o Her aşı kendi sulandırıcısı ile sulandırılmalıdır. Farklı aşıların sulandırıcıları
değiştirilerek kullanılamazlar, yanlış sulandırıcı kullanımı aşı etkinliğinin yok
olmasına veya ASİE’lere zemin hazırlar.
o Daima aşıyı üreten firmanın sağladığı sulandırıcı kullanılmalıdır.
o Başka amaçlar için kullanılmak üzere üretilen steril su ya da fizyolojik serum aşı
sulandırmakta kullanılamaz.
o Aşı uygulanan birimlerde sulandırıcılar da buzdolabında tutulmalıdır.
o Aşılar, aşılama hazırlıkları tamamlandıktan sonra sulandırılmalıdır.
o Aşıyı sulandırmadan önce eller temiz su ve sabunla yıkanmalıdır.
o Aşı flakonu, sulandırıcı ve enjektörler kontrol edilmelidir (doğru aşı/sulandırıcı,
varsa aşı flakon izlemcisi, son kullanma tarihi).
o Sulandırmadan önce flakona parmakla fiskeler vurularak toz (liyofilize) aşının
flakonun dibine çökmesi sağlanmalıdır.
o Sulandırılan aşının buz aküsü ile direkt teması ve donması engellenmelidir. Işığa
duyarlı aşılar ışıktan korunmalıdır.
o Sulandırma işleminde sulandırıcının tamamı kullanılmalıdır.
Liyofilize Aşıların Sulandırılması:
1) Çok dozlu aşıların sulandırılması:
o Her yeni uygulama için yeni bir sulandırma enjektörü ve iğne ucu kullanılmalı ve
bütün çözücünün enjektöre dolması sağlanmalı, daha sonra sulandırıcının tamamı
aşı flakonu içine boşaltılmalıdır.
o Sulandırıcı ve aşıyı karıştırmak için birkaç kez yavaşça enjektöre çekilip, tekrar
yavaşça flakonun içerisine boşaltılarak karıştırma işlemi tamamlanmalıdır.
o Sulandırma işlemi sonrası enjektör ve iğnesi ayrılmadan güvenli atık kutusuna
atılmalıdır.
o Her uygulama için yeni bir aşı enjektörü kullanılmalıdır.
2) Tek dozlu aşıların sulandırılması:
o Her yeni uygulama için yeni bir aşı enjektörü ve iğne ucu kullanılmalıdır. Önce
bütün çözücünün enjektöre dolması sağlanmalı, daha sonra sulandırıcının tamamı
aşı flakonu içine boşaltılmalıdır.
o Sulandırıcı ve aşıyı karıştırmak için birkaç kez yavaşça enjektöre çekilip, tekrar
yavaşça flakonun içerisine boşaltılarak karıştırma işlemi tamamlanmalıdır. Enjektör
flakondan hiç çıkarılmadan aşının tamamı enjektöre çekilmeli ve aşı
uygulanmalıdır.
o Aşılama işlemi sonrası enjektör ve iğnesi ayrılmadan güvenli atık kutusuna
atılmalıdır.
3) Tek dozlu DaBT-İPA-Hib (beşli) aşısının sulandırılması:
o Beşli aşı, DaBT-İPA içeren sıvı halde kullanıma hazır enjektör ve flakon içerisinde
liyofilize halde Hib olarak aynı paket içerisindedir.
o Liyofilize halde flakon içerisinde bulunan Hib, sıvı halde enjektör içinde bulunan
DaBT-İPA ile sulandırılır.
o Öncelikle bütün sıvının flakona dolması sağlanmalıdır. Daha sonra enjektör
flakondan ayrılmadan, flakon çalkalanarak Hib eritilmeli ve aynı enjektöre
çekilerek bekletilmeden uygulanmalıdır.
o Aşılama işlemi sonrası enjektör ve iğnesi ayrılmadan güvenli atık kutusuna
atılmalıdır.
AŞI UYGULAMA TEKNİKLERİ
Aşı uygulama teknikleri şeması Ek-2’de verilmiştir.
a) BCG aşısı uygulaması:
1. Sol kol açık ve düz tutulur.
2. Enjektör ve iğne cilde paralel olacak şekilde, sol omuz bölgesine yakın enjeksiyon yapılır.
3. İğne ucu ile cilt hafifçe kaldırılarak cilt içine (intra dermal-intra kutan) uygulanır.
4. Cilt içine uygulamada ciltte 5-6 mm büyüklüğünde bül (kabarıklık) oluşmalıdır.
5. BCG aşısı 0 yaşta 0,05 ml, 1 yaş üzerinde 0,1 ml uygulanır.
b) PPD ile Tüberkülin Cilt Testi (TCT) uygulaması:
1. Sol ön kolun 2/3 üst kısmında iç veya dış yüzüne, cilt içine yapılır.
2. Kullanılacak alanda cilt lezyonu olmaması ve venlere uzak olması gerekir.
3. 5 TÜ’den 0,1 ml doz cilt içine verilir.
4. Cilt yüzeyinin hemen altına iğnenin oblik uç kısmı yukarı gelecek şekilde tutularak yapılır.
5. Enjeksiyondan sonra 6–10 mm çaplı bir kabarcık oluşmalıdır.
6. Test uygun yapılmamışsa hemen ikinci bir test dozu birkaç cm uzak bir
yere yapılır ve yeri işaretlenir.
7. Test yapıldıktan 48–72 saat sonra (2–3 gün) endurasyon çapı şeffaf bir
cetvelle milimetrik olarak ölçülür.
TCT ölçümü* Değerlendirme
0–5 mm Negatif kabul edilir ve aşılanır.
6–9 mm Şüpheli kabul edilir, 1 hafta sonra TCT tekrarlanır, yine 6–9 mm bulunursa
negatif kabul edilip aşılanır. 10 mm ve üzeri ise pozitif kabul edilir.
10 mm ve üstü Pozitif kabul edilir, enfeksiyon olarak değerlendirilir ve ailesi ile birlikte
incelenir, hasta bulunmazsa koruyucu tedaviye alınır.
* Endurasyonun (oluşan sertliğin) çapı ölçülmeli, kızarıklık ölçülmemelidir.
c) DaBT-İPA-Hib/DT/Td/Hep B/Hib/ KPA aşısı uygulaması:
1. 12 aya kadar bebeklerde deltoid kası radial sinirin yüzeysel yerleşimi
ve kasın aşıyı uygun şekilde absorbe edecek kadar gelişmiş olmaması
nedeniyle güvenli intramusküler (IM) uygulama için uygun değildir.
Dolayısıyla bebeklerde IM uygulama için uyluğun orta veya üst 1/3
kısmında, vastus lateralis kasının ön yan bölümü kullanılır.
2. 12. aydan sonra, kolun üst kısmına deltoid kas içine yapılır. Kol
dirsekten, bacak dizden 45° içe bükülür ve enjektör 90° dik açıyla cilde
girerek, kas içine (intramusküler) uygulanır.
3. DaBT-İPA-Hib, DT, Td, Hib ve KPA aşıları 0.5 ml uygulanır.
4. Hep B aşısı 10 yaşa kadar 0,5 ml, 10 yaş ve üzerinde 1 ml uygulanır.
d) KKK/Kızamık/Kızamıkçık aşısı uygulaması:
1. Kolun üst kısmına, deltoid kasa uyan bölgeye yapılır.
2. Kol dirsekten 45° içe bükülür, enjektör 45° eğimle cildi geçerek, cilt altına (subkutan, SC)
uygulanır.
3. KKK/Kızamık/Kızamıkçık aşısı 0,5 ml uygulanır.
e) OPA :
1. Ağızdan verilir.
2. Çocuğun başı geriye doğru eğilir, ağzı açılıp bir elle yanaklardan tutulurken diğer elle dil
üzerine aşı damlatılır.
3. Damlalığın ucunun çocuğun ağzına değmemesine dikkat edilir.
4. Damlatılması gereken miktar aşı tipine göre değişebilir. Kaç damlanın bir doza eşdeğer
olduğu aşı flakonu üzerinden kontrol edilmelidir (halen kullanılan aşıda 2 damla 1 dozdur).
SOĞUK ZİNCİR
Soğuk zincir, bir aşının etkinliğini üretiminden kişiye uygulanana kadar koruyan ve
ihtiyacı olanlara yeterli miktarda etkin aşının ulaşmasını sağlayan insan ve malzemeden
oluşan sistemdir. Zamanında ve istenilen miktarda aşı temin edilemediğinde aşı
uygulamalarında aksamalar olacaktır. Kullanılan aşılar etkin değilse, %100 aşılama hızlarına
ulaşılsa bile bağışık bir toplum oluşturma hedefine ulaşılamayacaktır. Bu nedenle soğuk zincir
GBP’nın en önemli bileşenlerinden biri olarak büyük önem taşımaktadır.
Tüm aşılar ısıya hassastır. Ayrıca BCG, Kızamık, KKK, Kızamıkçık aşıları güneş ışığı
gibi ultraviyoleye de hassastır. Aşıların tahrip olmasının sebebi, ısının kümülatif etkisidir.
Yani bir kerede çok yüksek (30–35°C üzeri) sıcaklığa maruziyet kadar, birçok kereler daha az
sıcaklıklara (10–30°C arası) maruziyet de aşıyı aynı derecede bozabilir. Bir kez aşının
etkinliği kaybolur ya da azalırsa, aşılar eski haline döndürülemez, bu nedenle soğuk zincir
süreklilik gerektirir. Öte yandan Polio, Kızamık, KKK, Kızamıkçık, liyofilize Hib ve BCG
aşıları dondurulabilirken; DaBT-İPA-Hib, DT, Td, Hepatit B ve KPA ile liyofilize aşıların
sulandırıcılarının hiçbir zaman donmaması gerekir. Dondurulmaması gereken aşılar ve
sulandırıcılar donduğunda aşı olma özelliğini yitirmekte, geri dönmeyecek şekilde hasara
uğrayarak çökeltiler oluşturabilmektedir.
Donma durumlarında bazen şiddetli çalkalama ile homojene yakın bulanıklık meydana
gelebilmekte ve sanki donmamış izlenimi verebilmektedir. Bu nedenle tek başına çalkalama
testi aşının kullanılabilir olduğunu göstermez. Burada önemli olan husus sürekli ısı
izlemlerinin yapılarak kayıt altına alınması olduğundan sürekli ısı kaydeden sistemlerin
kullanılması yaygınlaştırılmalıdır.
İl düzeyinde soğuk zincir uygulamaları aşağıdaki kurallara göre düzenlenir:
Aşıların dağıtımında ve kullanımında son kullanma tarihleri mutlaka göz önüne
alınarak, miadı (kullanım süresi) daha önce dolacak aşıların kullanımına öncelik
verilmeli, miadı dolmuş olanlar imha edilmelidir.
Gönderilen aşılar farklı firmalar tarafından üretildiğinden uygulama dozları için
mutlaka prospektüsleri kontrol edilmelidir.
İl depolarında bulunan soğuk hava depoları, buzdolapları ve sağlık kuruluşlarında
bulunan buzdolaplarının içerisine aşı, antiserum, buz aküsü ve su bidonlarından başka
hiçbir malzeme (ilaç, yiyecek, içecek, enjektör, vb) konulmamalıdır. Aşı uygulanan
birimlerde sulandırıcılar da buzdolabında saklanmalıdır.
Aşı dolabı olarak buzluk ve alt bölümü ayrı olan çift kapılı no-frost buzdolapları tercih
edilmelidir.
Aşı dolaplarında en az bir adet güvenilir termometre olmalıdır. Termometrelerin
sürekli ısı kaydeden ve belirlenen aralığın dışına çıktığında uyarı veren modelleri
tercih edilmelidir. Bozulan veya kırılan termometre hemen yenisi ile değiştirilmelidir.
Buzdolabının ısısı +2 ila +8 oC arasında korunmalıdır. Özellikle +4 oC’de kalması
sağlanmalıdır.
Buzdolabı her açıldığında ısının kontrol edilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Buzdolabının kapısına bir ısı izlem çizelgesi yapıştırılarak dolabın ısısı sabah ve
akşam bu çizelgeye kaydedilmelidir. Isı izlem çizelgesinin altında soğuk zincir
sorumlusunun ve yedeğinin adı, soyadı bulunmalıdır.
Aşıların saklandığı buzdolabı aşırı soğuk ve sıcağa maruz kalmayacak şekilde uygun
bir odaya yerleştirilmelidir. Buzdolabı kışın ısıtılan odalardan birine gölgede olacak
şekilde, ısıtıcılardan uzak, duvardan en az 10–15 cm mesafede düz bir zemine
yerleştirilmelidir.
Tatil dönemleri ve elektrik kesintilerinde, il ve kurum düzeyinde soğuk zincir
sorumluları dolap ısısını kontrol ederek gereken önlemleri almalıdır.
Merkezden illere 3 ayda bir yapılan aşı sevkinde kullanılan soğutuculu (frigorifik)
kamyonların soğutucu üniteleri ilde bulunduğu süre içerisinde şebeke elektriği ile
çalıştırılmalı, bunun için de kamyonun park edeceği yere elektrik hattı (sanayi elektriği
= 380 volt trifaze) çekilmiş olmalıdır.
Ankara merkez depodan kurye ile sevk yapılması gereken hallerde, aşı naklinde
yalnızca uzun ömürlü aşı nakil kabı kullanılmalıdır.
İllerden kurumlara aylık olarak yapılan aşı sevklerinde 4 saate kadar olan mesafelere
askılı tip aşı nakil kabı kullanılabilir. Daha uzun mesafeler için uzun ömürlü aşı nakil
kabı kullanılmalıdır.
İl içi aşı nakillerinin İl Soğuk Zincir Sorumlusunun gözetiminde merkezden kurumlara
tek elden yürütülmesi esastır. Bu amaçla kullanılmak üzere aşı nakil araçları hizmete
sunulmalıdır.
Her yıl, ilin soğuk zincir malzemesi mevcudu, periyodik bakım ve tamir gerektirenler
ile yeni malzeme ihtiyacı belirlenmeli, onarımı veya temini sağlanmalı, ilgili
malzemenin servis sözleşmeleri yenilenmelidir.
İlk kullanılacak kutusu: Daha önceki aşılama seanslarında açılmış aşıların diğer
flakonlara karışmasını önlemek ve bunların öncelikli olarak kullanılmasını sağlamak
için, buzdolabında dikkat çekici bir biçimde işaretlenmiş ayrı bir kutu bulundurulmalı
ve orta rafta tutulmalıdır. Kullanılmayacak hale gelmiş aşı ve sulandırıcı flakonları
buzdolabında tutulmamalıdır. Aşılar yalnızca buzdolabı raflarında tutulmalıdır. Kapak
bölümündeki raflara aşı konulmamalıdır.
Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar:
Buzdolaplarının standart olarak üstten soğutma yapmadığı çeşitli modellerde alttan,
yan duvardan soğutmalı sistemlerin olduğu unutulmamalı ve buzdolabı kullanım
kılavuzu dikkatle incelenerek soğutmanın hangi bölümden yapıldığı, daha soğuk ve
daha sıcak rafların hangisi olduğu mutlaka öğrenilmeli ve aşı yerleşimi buna göre
düzenlenmelidir.
Aşıların donmaya karşı hassasiyetleri (en hassas olandan başlayarak);
- Hepatit B aşısı
- DaBT-IPA-Hib, KPA, PPD, grip aşısı, tüm antiserumlar
-Td, DT, tüm sulandırıcılar,
-Kızamık, KKK, BCG, Hib, meningokok aşıları (sulandırıcılar hariç),
-OPA
Üstten soğutmalı bir buzdolabı için aşı yerleşim şeması ekte yer almaktadır.
Aşı flakonları, aralarında yeterli hava akımı dolaşacak şekilde yerleştirilmelidir.
Donmaya hassas olan aşılar buzdolabının soğutucu kısmından uzakta tutulmalı, aşılar
orijinal kutularının içerisinde saklanmalı ve buzdolabının duvarı ile temas
ettirilmemelidir.
Aşı yerleştirilmesinde, miadı yakın olan aşıların ön kısımda bulunmasına dikkat
edilmelidir.
Dolap kapağına hiç bir şey konulmamalıdır.
Buzdolaplarının içerisine aşı, sulandırıcı, antiserum, buz aküsü ve su bidonlarından
başka hiçbir malzeme (ilaç, yiyecek, içecek, enjektör, vb) konulmamalıdır.
Buzlukta aralıklı olarak dizilmiş buz aküleri bulundurulmalıdır.
Buzluğun 0,5 cm den fazla kalınlıkta buzlanmamasına dikkat edilmelidir.
Aşılar buzluğa konulmamalıdır.
Üstten soğutmalı bir buzdolabı için buzdolabının;
o Üst rafına: OPA, sulandırıcıları ayrı olmak üzere Hib, BCG, KKK, Kızamık ve
Kızamıkçık aşıları
o Orta rafına: DaBT-İPA-Hib, kuduz aşısı
o Alt rafına: KPA, Hep B, Td, DT aşıları ile PPD solüsyonu, aşı sulandırıcıları ve
tüm antiserumlar, yerleştirilmelidir.
o Ayrıca sulandırıcısı ayrı olmak üzere meningokok aşısı üst rafa; meningokok
aşısının sulandırıcısı ve grip aşısı alt rafa konulmalıdır.
En alt kısma (sebzelik) dolap ısısının sabit tutulmasına yardımcı olmak üzere su
şişeleri yerleştirilmelidir.
Uzun süreli elektrik kesintilerinde buzdolabı ısısı düzenli olarak kontrol edilmeli,
gerekirse buzluktaki buz aküleri buzdolabı kapağına yerleştirilmeli ve kapak sık sık
açılmamalıdır. İzolasyonu iyi bir buzdolabında bu yolla genellikle 24 saat süre ile ısı
korunur. Daha uzun süreli kesintilerde acil durum planı uygulanmalıdır.
Aşılar buzdolabı temizliği yapılırken aşı nakil kabında korunmalı ve buzdolabı
çalıştırıldıktan sonra uygun ısı aralığına ulaşılınca buzdolabına aktarılmalıdır.
Buzdolabı termostat ayarlamasına yönelik bilgiler ve buzdolabı aşı yerleşim şeması
Ek-3’de verilmiştir.
Aşı Nakil Kaplarının Kullanımı:
Aşı nakil kapları sahip oldukları soğuk ömürlerine bakılarak kısa veya uzun ömürlü
olarak ikiye ayrılırlar. Soğuk ömürleri 1 gün ve daha az olan aşı nakil kapları kısa ömürlü
(askılı aşı nakil kabı), soğuk ömürleri 3–5 gün arasında olanlara ise uzun ömürlü aşı nakil
kabı denilir.
Aşıların nakil kaplarına yerleştirilmesi aşağıdaki kurallara göre yapılır;
1. Aşı seansının yapılacağı veya gezici aşılama hizmeti planlandığı günün sabahı, ihtiyaç
duyulan tüm buz aküleri buzluktan çıkarılmalıdır.
2. Buz aküleri buzdolabı dışında çalkalama sesi duyulana kadar bekletilmelidir. Örneğin -
20ºC’ de donmuş bir buz aküsü için +20ºC olan bir odada yaklaşık 1 saat bekletmek
gerekir. Buz akülerinin yeterince çözüldüğünü anlamak için sallandığında su sesi
duyulmalıdır.
3. Buz aküleri uygun şekilde kurulandıktan sonra aşı nakil kabının içine yerleştirilmelidir.
4. Aşı ve sulandırıcılar aşı nakil kabının orta kısmına yerleştirilmelidir. Donmaya karşı
hassas olan aşılar ve sulandırıcılar buz aküleri ile doğrudan temas etmeyecek şekilde
yerleştirilmelidir. Aşı flakonlarının buz akülerine direk temasını engellemek için köpük,
sünger veya kalın karton kullanılmalı ya da flakonlar kendi karton ambalajları ile
yerleştirilmelidir.
5. Uzun ömürlü aşı nakil kabında aşı flakonlarının yanına termometre ve donma göstergesi
konulmalı, üst kısımlarına da buz aküsü yerleştirilmelidir.
6. Kısa ömürlü (askılı) aşı nakil kabına aşı flakonlarının yanına termometre
yerleştirilmelidir.
7. En üste de köpük yerleştirerek kapak kapatılmalıdır.
8. Aşı seansında açılan aşıların da buz aküleri ile direk teması engellenmelidir.
Buz Akülerinin Kullanımı:
Buz aküleri aşı nakil kabına uygun olmalı ve yeterli miktarda buz aküsü bulunmalıdır.
Buz aküsünü dondururken, buz aküsü ağzında bir miktar boşluk kalacak kadar su ile
doldurulmalı ve kapağı sıkıca kapatılmalı, akıtıp akıtmadığı kontrol edilmelidir. Buz aküleri
aralarında hava dolaşımına izin verecek (bkz. buzdolabı yerleşim şeması), yan yüzleri açıkta
kalacak ve çok sıkışık olmayacak şekilde buzluğa yerleştirilerek evaporatör ile uygun olarak
etkileşmesi sağlanmalıdır. Buz aküleri en az 24 saat dondurulmalıdır. Aşılama seansından
sonra buz aküleri tekrar donması için buzluğa yerleştirilmelidir.
Aşı Uygulanacak Yerin Özellikleri:
Aşılama çalışmaları için bir oda “aşı odası” olarak belirlenir. Aşı odasında el yıkama
ünitesi olmalıdır. Sağlık çalışanı aşılama işlemi öncesinde ve kirli malzeme ya da kanla temas
durumunda ellerini yıkamalıdır. Odada kullanılmış iğneleri elinden bırakmadan ve etrafta
dolaşmadan güvenli atık kutusuna atabileceği şekilde planlama yapılmalıdır. Çalışma
ortamına her seferinde bir çocuk ve bir ebeveyn alınmalı, oda yeterince sessiz olmalıdır.
Sağlık çalışanı çocuk ile iğneler ve diğer keskin malzeme arasında durmalıdır. Aşıyı
uyguladıktan sonra aşılama ile ilgili olarak gerekli kayıtları tutmalıdır. Sahada aşı uygulaması
yapılırken aşı kabı ve aşılar doğrudan güneş ışığına, yağmur ya da toza maruz kalmamalıdır.
Aşılama istasyonu olarak kadın ve çocuklara kolay ulaşılan bir ortam belirlenmelidir.
Enjektör Güvenli Atık Kutusu Kullanılmasında Dikkat Edilecek Hususlar:
Aşı uygulanan her yerde Enjektör Güvenli Atık Kutusu bulundurulmalıdır,
Enjeksiyondan hemen sonra enjektör iğnesi ayrılmadan ve kapağı kapatılmadan
Enjektör Güvenli Atık Kutusuna atılmalıdır,
Enjektör Güvenli Atık Kutularının en fazla ¾’ü doldurulmalıdır.
Enjektör Güvenli Atık Kutuları imha edilmek üzere gönderilene kadar kuru ve
güvenli bir yerde saklanmalıdır.
Enjektör Güvenli Atık Kutularının “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne
uygun olarak imhası sağlanmalıdır.
 
 
 
 
 

Yorum Gönder